تحقیقی علمی .پژوهشی . علوم احتماعی
     
 

روش دلفی تکنیک های خاص تحقیق

سه شنبه بیست و سوم فروردین 1390

 

 

 

دانشگاه پیـام نور

 

 


( تکنیک های خاص تحقیق در علوم اجتماعی )

گـــرد آورنده :

رمضان حبيبي بردبري

بهار1390

      

 

پیشگفتار:

از آن‌جا که همیشه "دو ذهن بهتر از یک ذهن کار می‌کند" باید دیدگاه دیگران به ویژه افراد خبره و کارشناس را نسبت به آینده جویا شویم. به عنوان نمونه، از طریق مشورت با دیگران می‌توانیم بفهمیم که آیا از مسافرت به یک شهر مشخص لذت خواهیم برد یا خیر؟ مدیران شرکت‌ها و مقام‌های دولتی برای درک بهترِ رویدادهای ممکنِ آینده و اتخاذ تصمیم‌های درست به طور مستمر از مشاوره بهره می‌جویند. اطلاعات را می‌توان از طریق گفت‌وگوی رو در رو، مصاحبه‌ی تلفنی و پرسش‌نامه‌ها جمع‌آوری کرد.

روش "دلفی" یکی از روش‌های نظرخواهیِ مورد علاقه‌ی آینده‌پژوهان است. در این روش با استفاده از دستورالعمل‌های ساختاریافته، پیش‌بینی‌های دقیق‌تری صورت می‌گیرد.

بنیان روش دلفی بر پایه‌ی گردآوری نظرهای تمامی کارشناسان کلیدی استوار است. در این روش ، مدیر یا فرد مسوول حل مساله، فرمی را تهیه نموده، سوال مورد نظر را روی آن درج می‌کند و این فرم را برای کلیه‌ی افراد صاحب‌نظر ارسال کرده و از آن‌ها می‌خواهد در مدت زمان مشخصی  به سوال پاسخ گویند. پس از بازگشت پاسخ ها، مدیر آن‌ها را بررسی و دسته بندی می‌کند. او می‌تواند روی هر پیشنهاد تامل کوتاهی داشته باشد و تحلیل کند که آیا روش پیشنهادی، امکان‌پذیر و شدنی است یا خیر.

پس از آن، مدیر برگه هایی حاوی فهرست کامل پیشنهادها، تهیه و آن‌ها را برای تمام افراد ارسال می‌کند و سپس آن‌ها را در جلسه‌ای حضوری گرد هم آورده، مدل‌های پیشنهادی را به بحث می‌گذارد تا در نهایت یکی انتخاب شود.

 برتری این روش این است که افراد در هنگام ارایه‌ی پیشنهاد تحت تاثیر عقاید یکدیگر قرار نمی‌گیرند و تاثیر جمع را احساس نکرده، آزادانه و به دور از تشویش حضور در جمع نظر خود را ابراز می‌کنند. نقد گروهی کارشناسان ممکن است به بهبود برخی پیشنهادها بیانجامد.

آینده‌پژوهان بر این ایده تاکید دارند که روش دلفی می‌تواند صرفاً به عنوان تکنیک طوفان فکری ساختاریافته قلمداد شود و غالباً در تمرین‌های آینده‌نگاری ملی مورد بهره‌برداری قرار می‌گیرد و دربردارنده‌ی سوالات پی در پی کارشناسان در قالب یک پرسشنامه ارائه شده، می باشد.

هر بازگویی یک چرخه را به وجود می‌آورد و وسیله‌ای برای کارشناسان محسوب می‌شود تا دیدگاه خود را بیان کنند. ماحصل هر نوبت نظرسنجی و گردآوری آراء از لحاظ کیفی و کمی مورد بررسی قرار می‌گیرد و بر اساس نظر اکثریت، مخالفان اصلی برای ارایه‌ی دلایل مخالفت خود فراخوانده می‌شوند. تعداد نوبت‌های لازم در هر یک از مطالعات فرضی به درجه‌ی اجماع و توافقی بستگی دارد که هر تحقیقی بدان دست می‌یابد.

فرضیه‌ی اصلی یک طرح دلفی متداول، توافقی است که در میان یک گروه پژوهشی شکل می‌گیرد، توافقی که از قابلیت مبدل شدن به الگویی بهره می‌برد که به هر عقیده‌ی شخصی‌ مرجح است. بسیار حایز اهمیت است که کارشناسان در جایگاهی قرار داشته باشند که بیانگر نگرش‌های مستدل و مستند پیرامون موضوع مربوطه باشد تا حدی که به افق ذهنی و محدوده‌ی زمانی مطلوب دست یابند. در عمل، جنبه‌ی کار گروهی کارشناسان، برتری اصلی این روش به شمار می‌رود. با این وجود باید اذعان نمود که مضرات این روش عبارتند از: تمرکز و فشردگی منابع و حساسیت موجود در انتخاب کارشناسان و سوالات به کار گرفته.

آن‌چه که می‌تواند به عنوان معیاری در ارزشیابی دیدگاه‌ها و نظرهای ارایه شده توسط آینده‌پژوهان در روش دلفی مورد نظر قرار بگیرد، میزان آگاهی و اطلاعات موثق آن‌ها از ایده‌هایی است که مطرح می‌کنند. از دورانهای اولیه، آگاهی به آینده، تجربیات زندگی روزمره و هوشیاری نسبت به گذشته وحال بخش ذاتی هستی بشر بوده است. واضح است که بشر امکانات عقلانی در دسترس دارد تا بدان وسیله از اختلاف میان موقعیت‌های مختلف زمانی آگاه باشد و قادر باشد نسبت به تمامی بخش های زمان آگاهی یابد.

ما واقعیت را با حواس پنج‌گانه‌ی خود درک می‌کنیم و آنچه را که درک نموده ایم، به صورت اشکال نمادین در مغز و سیستم عصبی خود حفظ و ذخیره می کنیم، در نتیجه به اطلاعات واقعی عینی دست یافته و واقعیت زمانی را که در آن به سر می بریم، درک می نماییم. ما از طریق فرایندهای ذهنی خود، واقعیت را به خاطر می‌آوریم و آن را با قراین همسان‌سازی می‌کنیم و به واسطه‌ی آن، آگاهی تفسیری و ادراکی از واقعیت گذشته به دست می آوریم و می‌توانیم واقعیت را درک کنیم و پیش‌بینی نماییم. بنابراین، آگاهی ادراکی و بینشی نسبت به واقعیت آینده را کسـب می‌کنیم.

اگر بپذیریم که روش دلفی نیز برای تقویت این آگاهی به کار می‌رود، آن‌گاه می‌توانیم بگوییم آینده‌پژوهی چیزی نیست جز اصلاح هر روزه‌ی آگاهی و این امر  یعنی درک و پیش بینی آینده بر اساس توانمندی‌های عقلانی جاری.

وجود عینی آینده ناشی از ویژگی تصادفی بودن آن است، که ممکن است به وجود آید یا به وجود نیاید. یعنی حوادث آینده ممکن، چندگانه و تصادفی هستند نه این‌که حادث شدن آن‌ها از پیش تعیین شده باشد. بر این اساس ابداع و کاربرد اصطلاحات و تعابیری مانند "آینده‌ی مطمئن" یا "آینده‌ی پایدار" امری غیرعلمی و تمسخرآمیز است.  اما باید به این نکته نیز توجه داشت که وقایع آینده ، مصداق عینی احتمالات کنونی هستند، به این معنا که وقایع آینده، صرف نظر از نهفتگی واقعیت آینده، به طور بالقوه در زمان حال وجود دارند. البته بدیهی است که آگاهی نسبت به چنین وقایعی از آگاهی نسبت به وقایعی که در حوزه‌ی علوم رایج محسوس‌اند، متفاوت است. همانند هر دانش دیگری، آینده پژوهی نیز زمینه ها و شیوه های هستی شناختی و معرفت شناختی خاص خود را برای استدلال حقیقت ادعاهایی که به عنوان آگاهی مطرح می شود، داراست.

پیش از هر چیز باید بدانیم که آگاهی از آینده در چارچوبی نظام‌مند قابل بررسی و شناسایی است. نظام آگاهی نسبت به آینده را می‌توان از دیدگاه‌های فراگیر گوناگونی پیرامون اسلوب‌های "شناخت"، مورد بررسی قرار داد. نخست، اسلوب نحوی (نمادشناسانه) برای پژوهش‌های آینده‌گرا که بر شیوه‌شناسی  تاکید می‌کند. به بیانی دیگر، مجموعه‌ای از روش ها، سبک‌ها، الگوها و فنون کسب آگاهی در زمینه‌ی آینده‌پژوهی کاربرد دارند. دوم، اسلوب معنایی (معنا شناختی)  پژوهش‌های آینده‌گرا که بر موضوع، درونمایه‌های پژوهشی، معانی و جستارهای مفهومی امور مربوط به آینده تاکید دارد. و سوم، اسلوب واقع‌گرایانه پژوهش‌های آینده‌گرا، که این اسلوب زمانی قابل درک است که از خود می‌پرسیم: "چه اصولی برای اجرا، تصمیم‌گیری و تدوین خط مشی‌های پژوهش‌های مربوط به آینده، مدیریت و یا هدایت آن قابل کاربرد است؟"

اغلب دوران کنونی را به دلیل گسترش سریع اطلاعات و فناوری‌های ارتباطی و رشد پرشتاب صنعت و تجارت، عصر اطلاعات یا جامعه اطلاعاتی می نماند. گاهی از اصطلاح یا واژه‌ی "جامعه‌ی اطلاعاتی" استفاده می شود. اما "جامعه‌ی آگاه" چه طور؟ به نظر می رسد که آگاهی و اطلاعات ،اغلب به عنوان مترادف یا متضاد یکدیگر به کار برده می‌شوند. واقعیت این است که تمایز معناداری میان واژه‌های "آگاهی" و "اطلاعات" وجود دارد. قلمرو اطلاعات رو به گسترش است، اما این لزوماً به این معنا نیست که آگاهی نیز به همین سرعت در حال توسعه باشد.

ممکن است آگاهی قطعی نباشد و یا از لحاظ عقلانی، تعریف دقیقی از ان در دست نباشد. دریافت یک عقیده درست و ریشه دار باید به صورت یک ماهیت عقلانی باز باقی گذاشته شود. به این معنا که پذیرای درونمایه‌ها و ادراکات نوین باشد نه این‌که به عنوان پیش‌اندیشی شناخته شود. اگرچه، بعضی از بخش‌های آگاهی همیشه اندکی یا بیشتر قابل تمییز و از لحاظ عقلانی قابل درک هستند، ولی برخی دیگر از بخش های آگاهی می‌توانند قالب مادی به خود بگیرند یا در این قالب ارایه شوند مانند اساطیر یا افسانه ها، نمادها، موسیقی، دست نوشته ها، کتابها، تصاویر، فیلم ها، محاسبات وپالس‌های الکتریکی در رایانه ها و غیره. آگاهی تلویحی،  نوعی آگاهی است که به آسانی به صورت اطلاعات کدگذاری و نظام مند نمی‌شود.

شناخت ماهیت و چیستی "آگاهی" دروازه‌ای به سوی درک بهتر آینده‌اندیشی است. در این مسیر همگرایی علومی مانند عصب‌شناسی، هورمون‌شناسی و روان‌شناسی افق تازه‌ای را فراروی علاقمندان قرار می‌دهد و آنان را قادر می‌سازد شناخت واقع‌بینانه‌ای از شکوه روش دلفی یا هر تکنیک آینده‌پژوهی دیگری داشته باشند.

 

 

 

 

 

 

تقسیم بندی تحقیقات علوم رفتاری

بیشتر تحقیقات علوم رفتاری را می توان در زمره تحقیق توصیفی به شمار آورد.(بازرگان-۱۳۸۳)

تقسیم بندی تحقیقات توصیفی :

۱) تحقیق پیمایشی ۲) تحقیق هبستگی ۳) اقدام پژوهی ۴) بررسی موردی ۵) تحقیق پس رویدادی

▪ تحقیق پیمایشی: برای بررسی توزیع ویژگی های یک جامعه آماری روش تحقیق پیمایش به کار می رود. این نوع تحقیق می تواندبرای پاسخ به سوال های پژوهشی از نوع زیر مورد استفاده قرار گیرد:

۱) ماهیت شرایط موجود چگونه است؟ ۲) چه رابطه ای میان رویدادها وجود دارد؟ ۳) وضعیت موجود چگونه است؟

تحقیق پیمایشی را برحسب جامعه مورد مطالعه می توان به تحقیق پیمایشی در مقیاس کوچک یا در مقیاس بزرگ نامید.

برخی از نویسندگان از جمله بورگ و گال تحقیقات تحولی را زیر مجموعه ای از تحقیقات پیمایشی دانسته اند در حالی که برخی دیگر تحقیقات تحولی را زیر مجموعه ای از تحقیقات توصیفی محسوب می کنند.تحقیقات تحولی به بررسی روندها و تحول پدیده های مورد بررسی در طول زمان می پردازد.                          

 

 

 

 

 

بورگ و گال تحقیق پیمایشی را به سه دسته به شرح زیر تقسیم می کنند:

۱) روش مقطعی : این روش به منظور گردآوری داده ها درباره یک یا چند صفت در یک مقطع از زمان (یک روز،یک هفته ،یک ماه)از طریق نمونه گیری از جامعه انجام می شود.این گونه پژوهش به توصیف جامعه بر اساس یک یا چند متغیر می پردازد.

۲) روش طولی : در بررسی های پیمایشی طولی ،داده ها در طول زمان و یا به عبارت دیگر در زمان های مختلف گردآوری می شود تا تغییرات بر حسب زمان بررسی شده وبه رابطه این متغیرها از نظر تغییرات در طول زمان پی برده شود. سه نوع بررسی طولی را می توان مورد بررسی قرار داد:

۱) بررسی روند فرایندها     ۲)بررسی یک گروه ویژه   ۳) بررسی یک گروه منتخب

3- روش دلفی: زمانی که بخواهیم درباره اتفاق نظر یک جمع صاحب نظر درباره ی موضوع خاص به بررسی بپردازیم از روش دلفی استفاده می شود.(بازرگان-۱۳۸۳) روش دلفی در آینده‌ پژوهی استفاده می‌شود. دلفی یک روش آماری سفت و سخت برای پیش بینی آینده نیست. فقدان نمونه گیری، نامشخص بودن وقایع آینده و عدم فرایندهای واضح تعریف شده برای انجام دادن مطالعات دلفی، تنها چند مورد از مواردی هستند که دلفی را از روشهای علمی کنترل شده متمایز می‌کند.

 

 

 

 

روش دلفی از نگاه بزرگان جامعه شناسی

بکار گیری روش دلفی عمدتاً با هدف کشف ایده های خلاقانه و قابل اطمینان و یا تهیه اطلاعاتی مناسب به منظور تصمیم گیری است. روش دلفی فرایندی ساختار یافته برای جمع آوری و طبقه بندی دانش موجود در نزد گروهی از کارشناسان و خبرگان است که از طریق توزیع پرسشنامه هایی در بین این افراد و بازخور کنترل شده پاسخ ها و نظرات دریافتی صورت می گیرد    .  Adler and Ziglio) 1996(

روش دلفی بر اساس رویکرد تحقیق دیالکتیکی یعنی : تز (ایجاد عقیده یا نظر)، آنتی تز (نظر و عقیدهٔ مخالف) و نهایتاً سنتز (توافق و اجماع جدید) شکل گرفته است که سنتز خود تبدیل به تز جدیدی می شود.

 به اعتقاد هلمر(Helmer 1997)، دلفی ابزار ارتباطی سودمندی بین گروهی از خبرگان است که فرموله کردن آراء اعضاء گروه را تسهیل می کند.

ویسما (Wissema 1982) با تاکید بر اهمیت روش دلفی، از آن به عنوان روشی برای « یک کاوش تک متغیره » برای پیش بینی آیندهٔ فناوری ها یاد می کند. او می افزاید که روش دلفی با این هدف طراحی شده که بتواند مباحثات میان خبرگان را امکان پذیر کند، بطوری که از ورود تأثیر رفتار های متقابل اجتماعی که معمولاً در مباحثات گروهی اتفاق می افتد و منجر به مانعی در برابر شکل یافتن عقاید و نظرات می‌شود، جلوگیری نماید.

بالدوین (Baldwin 1975) معتقد است در شرایط عدم کفایت دانش علمی موجود در نزد تصمیم گیرندگان،آنان ناگزیر به اخذ تصمیم با اتکاء به ادراکات مستقیم خود و یا آراء خبرگان هستند.

 

 

 

 

معنای لغــوی

تکنیک در لغت نامه دهخدا :

کلمه فرانسوی متداول در زبان فارسی امروزی ؛ فنی ؛ کارفنی (فرهنگی فارسی معین )

اصول صفت یا علم یا هنر و یا حرفه

اسلوب خاص علم یا هنر یا صفتی ؛ فن اصول فنی

دلفی در لغت نامه دهخدا :

یکی از شهرهای قدیم یونان در فوکیس نزدیک دامنه جبال پارناس . آپولون را در این شهر معبدی عظیم بود و رب النوع مزبور در آن معبد عقاید و آرای خویش را درباره هر امری از زبان پویتا به مردم یونان می گفت  شهر دلفی در سال 279 پیش از میلاد به تصرف جمعی از سپاهیان کالیا در آمد ( از تمدن قدیم فوستل دو کرلانژ ) دلفی دُ لَ ی ی یای منسوب به دلف (دُلَ) نام اجدادی است . ( از الانساب سمعانی )

جستجوی کلمه تکنیک دلفی در موتورهای جستجو

35,700 results (0.16 seconds)

http://www.google.com

 

30,400 results for
http://www.yahoo.com

خاستگاه دلفی :

همان‌طور که ما ایرانی‌ها باور داریم ایرانویچ مرکز دنیا بوده، و عرب‌ها باور دارند که مکه و خانه‌ی خدا مرکز جهان است و خلاصه چینی‌ها و بابلی‌ها و همه و همه‌ی مردمانی که تاکنون پا به عرصه‌ی گیتی گذاشته‌اند عقیده داشته‌اند مکانی که آن‌ها در آن زندگی می‌کنند، مرکز هستی است، یونانی‌ها هم بر این باور بودند که دلفی مرکز جهان است. داستان از این قرار است که زئوس دو عقاب از دو سر دنیا به پرواز در آورد و آن دو عقاب در دلفی به هم رسیدند، بنابراین دلفی را مرکز دنیا قلمداد کردند. به دلفی می‌گویند «ناف دنیا».

ماکت ساخته شده از  شهر دلفی


در دوران مسینیان (mycenian مربوط به 1400 تا 1100 قبل از میلاد)، خدای مونث زمین در مکان کوچکی به نام دلفی مورد پرستش قرار میگرفت. البته توسعه این جایگاه مقدس و حضور پیشگویان در قرن 8 قبل از میلاد و در زمان برقراری آیین آپولو   (Apollo)  انجام گرفت.

دلفی را به عنوان مکانی برای پیشگویی آینده می‌شناسیم، اما قبل از آن، دلفی مکانی برای پرستش آپولون بودآپولون در جزیره «دلوس» متولد شد، او در دلفی یک مار پیتون (در واقع یک اژدها) را کشت و برای آن‌که به خاطر این‌ خونریزی تطهیر شود، مدت هشت سال در دلفی اقامت کرد و این‌گونه است که در دلفی معبدی برای او ساخته‌اند.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

گسترش روش دلفی:

گسترش روش دلفی بدنبال رواج فعالیت های مرتبط با پیش بینی آیندهٔ فناوری ها که از سال 1944 میلادی آغاز شد، صورت گرفت. در این تاریخ و بنا به سفارش نیروی دریایی ایالات متحده امریکا، پروژه ای بنام RAND (بر گرفته از عبارت Research and Development) در شرکت هواپیما سازی دوگلاس و با هدف پیش بینی فناوریهای آینده با کاربرد نظامی تعریف شد. این پروژه به مطالعه در زمینه سلاح های بین قاره ای فراسطحی پرداخت. در سال 1959 میلادی هلمر (Helmer) و رشر (Rescher)، دو تن از محققان پروژهٔ رند طی مقاله ای تحت عنوان « نظریه فلسفی دانش در علوم نادقیق »، این ایده را مطرح کردند که در زمینهٔ هایی از علم که در آن هنوز قوانین علمی توسعه نیافته است،اتکاء به آراء خبرگان مجاز می باشد. حال مساله این است که چگونه آرای این خبرگان مورد استفاده قرار گیرد و علی الخصوص چگونه با ترکیب نظرات یک تعداد از خبرگان ، بیانیه ای سودمند تدوین شود. از دیدگاه روش دلفی، قضاوت های انسانی بمثابه ورودی هایی مشروع و سودمند برای انجام پیشبینی ها می باشند. بعضا خبرگان و متخصصان منفرد می توانند در معرض خطر یکجانبه نگری قرار گیرند ضمن اینکه گروه های خبره نیز میتوانند تحت تأثیر تمایلات رهبر گروه، از تجدید نظر بر روی ایده های قبلی اکراه داشته باشند. بمنظور غلبه بر چنین نارسایی هایی، روش دلفی با مبانی نظری و دستورالعمل های روش مند در طول دهه های پنجاه و شصت میلادی در موسسهٔ رند (RAND) توسعه یافت. عبارت دلفی کنایه از مکانی مقدس در یونان باستان است که در آنجا با واسطه گری پیشگویان بلند پایه، پیش بینی هاو سخنان خدایان یونانی اعلام می شده است. بنظر می رسد استفاده از این نام مورد تایید بنیان گذاران این روش یعنی هلمر (Helmer) و دالکی (Dalkey) نبوده است.

 بنا بر اظهارات دالکی در سال 1968، کلمه دلفی به نوعی القاء کننده وابستگی روش آنان به غیبگویی بوده و جنبه ای اسرار آمیز دارد. حال آنکه آنچه توسط این دو ارایه شده است، روشی است برای بهبود دادن به پیش بینی ها بکمک استفاده کامل از اطلاعات ناکافی که در اختیار می باشد.

 

 

روش دلفی

اساس و پايه روش یا تکنيک دلفی بر اين است که نظر متخصصان هر حوزه علمی در مورد پيش بينی آينده صائب ترين نظرست. بنابراين برخلاف روشهای تحقيق پيمايشی، اعتبار روش دلفی نه به تعداد شرکت کنندگان در تحقيق که به اعتبار علمی متخصصان شرکت کننده در پژوهش بستگی دارد. شرکت کنندگان در تحقيق دلفی از ۵ تا ۲۰ نفر را شامل می‌شوند. حداقل تعداد شرکت کنندگان بستگی به چگونگی طراحی روش تحقیق دارد.

در این روش هیات (پنل) هایی از متخصصان تشکیل می شود که تعامل بین اعضاء، توسط رییس یا ناظر هیات انجام می شود.

ارتباطات داخلی شرکت کنندگان بصورت ناشناس بوده و نظرات، پیش بینی ها و تمایلات به ارایه دهندگان آنها منتسب نمی شود. انتشار این اطلاعات بدون اعلام هویت ارائه دهندگان صورت می گیرد.

عناصر اصلی در روش های اولیهٔ دلفی عبارت‌اند از :

ü    ساختار سازی جریان اطلاعات

ü    ارائهٔ باز خورد به شرکت کنندگان

ü    عدم افشای هویت شرکت کنندگان


عليرغم تفاوتهای قابل توجهی که در کاربرد تکنيک دلفی وجود دارد، معمولاً تحقيق دلفی با يک پرسشنامه که توسط يک تيم کوچک طراحی شده و به گروه بزرگ‌تری از متخصصان فرستاده می‌شود آغاز می‌شود. پرسشنامه ها به طریقی تنظیم می شوند که این امکان به وجود آید تا مخاطبین ضمن استنباط کردن و فهمیدن مساله مطرح شده، واکنش های فردی خود را بروز دهند. وقتی پرسشنامه ها برگشت، طيف پاسخها و دلايلی که متخصصان برای پاسخهايشان بيان کرده‌اند مورد بررسی قرار گرفته و خلاصه نويسی می شوند. در این مرحله مواردی که مرتبط با اهداف زمینهٔ تحقیق نباشد حذف و از این طریق از مسایل منفی رایج در تعاملات داخل گروهی (مرتبط با حوزه روانشناسی اجتماعی) اجتناب می‌شود. پس از آن، گزارش خلاصه برای متخصصان فرستاده می‌شود. متخصصان اجازه دارند که پاسخهايشان را بر اساس نتايج تغيير دهند و اين نتايج دور دوم مجدداً مورد ارزيابی محققان قرار ميگيرد.

بدین طریق در طول زمان و با پیشرفت کار، دیدگاه های مخاطبین با موضوع مطروحه تطابق خواهد یافت. اين فرايند ادامه می‌‌يابد تا اينکه اجماعی در مورد نظرات حاصل شود يا مشخص شود که متخصصان به توافق نرسيده اند.

مهم ترین نکته در روش دلفی ، غلبه بر نکات منفی موجود در کمیته های متعارف است. طبق نظر فاولز(Fowles, 1978)، عدم افشای هویت، بازخوردکنترل شده و پاسخ های مبتنی بر آمار مهم‌ترین مشخصه های دلفی هستند.

دلفی يک روش آماری سفت و سخت برای پيش بينی آينده نيست. فقدان نمونه گيری، نامشخص بودن وقايع آينده و عدم فرايندهای واضح تعريف شده برای انجام دادن مطالعات دلفی، تنها چند مورد از مواردی هستند که دلفی را از روشهای علمی کنترل شده متمايز می‌کند. اما مطالعه دلفی مخصوصا برای مسائلی باارزش است که نيازی به تکنيکهای تحليلی دقيق ندارند: مثلاً زمانی که داده ها ناکافی يا فاقد قطعيتند يا وقتی نمونه‌های واقعی موجود نيست و يا وقتی که جمع کردن افراد و بحث کردن در مورد مساله‌ای مشکل است. از آنجا که تکنيک دلفی بر ناشناس بودن، بازخوردهای کنترل شده و پاسخ گروهی آماری تکيه دارد و بنابراين از نفوذ افراد برجسته در گروهای بحث يا فشار گروه برای همنوايی اجتناب می‌کند، با استفاده از اين تکنيک اجماعی معتبر از متخصصان می‌تواند بدست آيد.


 

مراحل انجام روش دلفی

فاول (Fawle 1978) مراحل زیر را پیشنهاد کرده است :

1.      تشکیل تیم اجرا و نظارت بر انجام دلفی

2.      انتخاب یک یا چند هیات (پنل) جهت شرکت در فعالیت ها. اعضاء این هیات ها معمولاً متخصصان و خبرگان حوزهٔ تحقیق هستند.

3.      راه اندازی فعالیتهای تنظیم پرسش نامهٔ برای دور اول

4.      بررسی پرسش نامه از نظر نوشتاری (رفع ابهامات استنباطی و...)

5.      ارسال اولین پرسش نامه به اعضاء هیات ها

6.      تجزیه و تحلیل پاسخ های رسیده در دور اول

7.      آماده کردن پرسش نامهٔ دور دوم (با بازنگری های مورد نیاز)

8.      ارسال پرسش نامهٔ دور دوم برای اعضاء هیات ها

9.      تجزیه و تحلیل پاسخ های رسیده در دور دوم (مراحل ۷ الی ۹ تاحصول پایداری در پاسخ های در یافتی ادامه می یابد)

10.  آماده سازی گزارش توسط تیم تحلیلگر

مهم ترین نکته در این فرایند، درک هدف های بکارگیری روش دلفی از طرف شرکت کنندگان است. در صورت عدم درک صحیح، با پاسخ هایی نا مرتبط از سوی شرکت کنندگان مواجه خواهیم بود. پاسخ دهندگان باید از معلومات کافی در حوزهٔ مربوطه برخوردار بوده و با ادبیات موضوعی مقولهٔ مورد بحث آشنایی داشته باشند. ولی در عین حال شاید لزوماً به تخصص بسیار بسیار بالا در زمینهٔ مورد نظر نیازی نباشد.

همانگونه که در بخش قبل گفته شد، حداقل تعداد اعضاء پنل ها برای حصول به نتیجهٔ قابل اتکاء بستگی به طراحی تحقیق دارد. بنا بر نظر برکهوف (Berkhoff, 1975) در شرایط آرمانی حتی گروه های چهار نفره هم می توانند عملکرد مناسبی داشته باشند.


 

موارد استفاده روش دلفی

ü    پیش بینی یک موضوع تک بعدی مشخص در آینده

ü    به وجود آوردن اجماع

ü    جلوگیری از غلبه یافتن تفکر گروه گرایانه(Group Think)  و سکوت گرایی اقلیت (Spiral of Silence)

ü    ایجاد ایده های خلاقانه

فواید و نقاط قوت روش دلفی

ü    ایجاد سریع وفاق

ü    عدم محدودیت جغرافیایی برای شرکت کنندگان

ü    قابلیت پوشش دادن طیفی وسیع از کارشناسان

ü    جلوگیری از غلبهٔ تفکر گروه گرایانه (Group Think)

ü    قدرت پیش بینی موضوعات تک بعدی پیچیده

خروجی های روش دلفی

خروجی های روش دلفی چیزی جز یک نظریه نیست. این نظریه به همان اندازه از اعتبار برخوردار است که نظرات افراد شرکت کننده معتبر می باشد. دیدگاه ها و نظرات شرکت کنندگان بر اساس روابط آماری و نه بر اساس اراء اکثریت و اقلیت خلاصه می شود.

محدودیت های روش دلفی

روش دلفی در معرض انتقاداتی نیز می باشد.بیشترین انتقادات از طرف ساکمن(Sackman 1974) صورت گرفته که طی آن این روش غیر علمی تلقی شده است و آرمسترانگ (Armstrong 1978) نسبت به دقت این روش تردید دارد.

مارتینو (Martino 1978) و برخی دیگر،دغدغه های روش دلفی را بشرح زیر رده بندی کرده اند :

ü    تنزل آینده : از نظر مخاطبین پرسش نامه ها،( آینده و گذشته) به اهمیت آنچه در حال می گذرد نمی باشند، بنابراین ممکن است تمایل به کم اهمیت دانستن وقایع آتی در آنان وجود داشته باشد.

ü    انگیزه های ساده نگری : متخصصان تمایل دارند تا نسبت به وقایع آینده بصورتی مجرد و جدا از سایر تحولات بنگرند. تجسم تصویری جامع و در بر گیرنده (Holistic) از وقایع آینده که در آن تغییرات تأثیر همه جانبه ای دارند، کار ساده ای نیست. در این شرایط اهمیت ندادن به تأثیر متقابل رویداد هایی که در آینده می توانند به وقوع بپیوندند محتمل است. در این موارد تجزیه و تحلیل آثار متقابل (Cross Impact) میتواند مفید باشد.

ü    تخصص های گمراه کننده : اصولاً ممکن است بعضی از صاحبان تخصص، پیش بینی کنندگانی قوی نباشند. یک کارشناس با تمایل به مراجعه به تخصص های شخصی، ممکن است پیش بینی های خود را در چارچوب قالب هایی خاص انجام دهد که شاید بهترین پیش بینی ها نباشند.

ü    بی نظمی در اجرا : مسیر های مختلفی (نظیردست کم گرفتن دشواری های رایج و ساده انگاری در بکار گیری این روش) وجود دارند که میتوانند کار را به انحراف بکشانند و شرکت کنندگان را از بذل توجه کافی باز دارند.

ü    انحراف قالب ها :قالب بندی پرسش نامه می تواندبرای برخی از شرکت کنندگان مناسب نباشد.

ü    دستکاری در نتایج : پاسخ ها می توانند با امید به اینکه در دور بعدی منجر به تمایل به سمتی خاص شوند، توسط مجریان دستکاری شوند.

ü    عدم سازگاری با پدیدهٔ پارادایم شیفت

ü    وابستگی میزان موفقیت این روش به سطح کیفی اعضاء و شرکت کنندگان

ü    تحمیل پیش فرض ها و یانظرات شخصی نظارت کنندگان

ü    در نظر نگرفتن نکات مورد اختلاف در پاسخ های دریافتی و عدم انجام بررسی کافی بر روی این موضوع

 

 

در چه شرایطی بکارگیری روش دلفی مناسب تر است؟

ü    اگر استفاده از آراء «افرادی با بینش و تجربه زیاد» در مقایسه با «رویکرد های نظری و یا برون یابی روند ها (Trend Extrapolations)« برای پیش بینی آینده از قدرت بیشتری برخوردار باشد

ü    اگر موضوع، پیچیده باشد.

ü    اگر کارشناسان و خبرگان شرکت کننده، از سابقه کافی برای ارنباط گیری موثر برخوردار نباشند.

ü    اگر سوابق و تجربیات مورد نیاز تحقیق، طیف گسترده ای ازسوابق و تجربیات را در بر بگیرد.

ü    اگر تبادل نظر از طریق برگزاری جلسات و گردهمایی ها ممکن نباشد.

ü    اگر ناسازگاری میان افراد بسیار زیاد بوده و یا شرایط سیاسی مطلوبی وجود نداشته باشد.
به هر حال قبل از تصمیم گیری در مورد انتخاب روش دلفی باید به چند سوال پاسخ داده شود :

ü    چه نوع فرایندارتباط گروهی برای بررسی مسالهٔ پیش رو مورد نظر است؟

ü    حائزین تخصص در زمینهٔ مورد تحقیق چه کسانی هستند؟

ü    چه تکنیک های دیگری برای انجام مطالعه وجود دارند و نتایج مورد انتظار درصورت استفاده از ان تکنیک ها چیست؟      
پس از پاسخگویی به سوالات فوق می توان در مورد بکار گیری روش دلفی تصمیم گیری کرد.

 

 

 

 

 

در روش دلفی، موضوعی برای قضاوت اهل فن مطرح می‌شود. با افراد مخاطب به روش‌های گوناگون ارتباط برقرار می‌شود و از آنها در مورد سؤالات، نظرخواهی می‌شود. پاسخ‌ها را یك هیئت مركزی جمع‌آوری می‌كند و از پاسخ‌ها، مشتركات و متضادها استخراج می‌‌شود. بر این اساس سؤالات جدیدی مطرح می‌شود و دوباره برای افراد مورد نظر ارسال می‌شود. چون حضور در جلسه پاسخ‌ها را تحت تأثیر قرار می‌دهد در روش دلفی سعی می‌شود كه افراد هنگام اظهارنظر، از نظرات همدیگر اطلاع نداشته باشند. از پاسخ‌ها در سری دوم گزینه‌های آینده استخراج می‌شود.

موضوع برخی از آینده‌نگری‌ها در كشورهای مختلف، البته كشورهای پیشرفته موضوعاتی هستند كه برای ما هنوز موضوعیت ندارند. مؤسسه جیمز مارتین در آكسفورد موضوعاتی را در دستور كار پژوهش‌های آینده‌نگری خود قرار داده كه تعجب‌برانگیز است، آن موسسه حوزه‌هایی را كه علم برای آنها پاسخ پیدا كرده است، كنار گذاشته و وارد حوزه‌هایی شده است كه هنوز علم بشر پاسخی برای آن‌ها ندارد. از جمله یكی از موضوعات، تغییرات اقلیمی است. این حوزه‌ای است كه مانند روش‌های مرسوم علم اقتصاد نمی‌توان از گذشته به بررسی و پیش‌بینی آینده رسید. مثل آب لرزه سونامی، یا مثل رانش زمین و زلزله كه هیچ روشی یا ابزاری برای پیش‌بینی آن نداریم. ما دومین كشور دنیا از لحاظ بلاهای طبیعی هستیم از ۴۲ بلای طبیعی، ۳۸ تا را در ایران داریم. به این جهات آینده‌نگری در این زمینه‌ها در كشور ما همه باید جدی گرفته شود.

یكی دیگر از متدولوژی‌های آینده‌نگری، سناریوسازی است. سناریو روش مهمی است كه در آن چند متغیر كلیدی انتخاب شده كه حالت‌های مختلفی برای این متغیرها انتخاب می‌شود. مثلاً رشد بالا، رشد پایین. برای سایر عوامل نیز به همین شیوه اقدام می‌شود و حتی می‌توان هز گیزینه از متغیرها را با كمیت بیان كرد و الزامات و احتمالات هر كدام از حالت‌ها تخمین زده می‌شود و دست آخر یك سناریو ممكن انتخاب می‌شود كه اگر به صورت مطلوب درآید از آینده‌پژوهی خارج شده و به برنامه‌ریزی تبدیل می‌گردد.

سناریو در سینما و تأتر مورد استفاده است. سناریو، را می‌توان راه تعریف كرد. در آینده‌نگری هم سناریو این خصلت را دارد، ما راه را طراحی می‌كنیم تا به افق برسیم. این افق زمانی ممكن است ۲۰ سال آینده باشد كه در سناریو گام‌هایی را كه باید برداشته شود تا به آن افق برسیم، مشخص می‌كنیم.

موسسه‌ای كه در كار سناریو، كارهای پیشرفته‌ای انجام داده است كمپانی شل است كه در این زمینه بسیار مشهور است. در سال ۱۹۷۳، زمانی كه بحران نفتی جدی ‌شد كمپانی شل آینده‌نگری كرد. گروهی در این كمپانی برای آینده انرژی و به ویژه نفت در جهان، سناریوسازی كردند و نتیجه این شد كه در آینده‌ای كه پیش‌بینی كرده بودند وضع این كمپانی نسبت به سایر كمپانی‌ها بهتر شد. متخصصین این كار پیرواك فرانسوی و پیتر شوارتز آمریكایی بودند. روش‌های دیگری نیز وجود دارد كه كار برد آنها بیشتر برای بنگاه‌ها است. كمپانی‌های صنعتی امروزه برنامه‌ریزی‌های استراتژیك خود را بر پایه مطالعات آینده‌نگری طراحی می‌كنند.

دیده‌بانی، نظرخواهی، مدل‌سازی، شبیه‌سازی، پیش‌بینی و پیش‌نگری، طوفان فكری، درون‌یابی، ردیابی محیطی، درخت وابستگی، تحلیل ریخت‌شناسی و ... روش‌های مختلف آینده‌نگری هستند.

در علم اقتصاد از نظر متدلوژی، حساسیتی وجود دارد كه این روش‌ها را به سهولت به عنوان راهی برای كشف واقعیت قبول نمی‌كند. علمای اقتصاد، نظرخواهی را رد می‌كنند. آنها معتقدند برای اینكه اقتصاد یك علم باشد، باید رفتارها را مدنظر قرار داد. باید رفتارها را به صورت آمار و سری زمانی داشته باشیم تا بتوانیم از آن نتیجه علمی استخراج و استنباط كنیم. ما در مدل‌سازی و پیش‌بینی ، برخی رابطه‌ها را می‌شناسیم و به صورت علمی كشف و اندازه‌گیری كرده‌ایم مانند تبعیت مصرف از درآمد و نظرخواهی در اینجا فاقد اعتبار است. در روش‌های آینده‌نگری یكی از آسیب‌ها، تكیه روی نظرخواهی است. روش دلفی، متكی به نظرسنجی است و در برخی موارد همه قبول دارند كه جز پذیرش نظر خبرگان راه دیگری وجود ندارد. مثلاً‌ در مورد احتمال بروز جنگ جهانی سوم، راهی جز مراجعه به نظر نخبگان وجود ندارد و اگر بخواهید حدس بزنید كه چه زمانی جنگ صورت می‌گیرد باید به افراد صاحب اطلاعات مراجعه كنید.


 

هدفهای عمومی آینده نگاری:

 این هدفها که فارغ از موضوع مطالعه و به طور طبیعی پس از طی فرآیند آینده نگاری می‌بایستی حاصل شوند-و آنها را با عنوان Communication,Concentration on Longer-term, Coordination, Consensus, Commitment, معرفی می‌کنند- عبارتند از:
۱) تعامل و ارتباط : گردهمایی گروههایی از افرادمرتبط با موضوع به شیوه ها و روشهای مناسب به گونه ای که بتوانند با هم تبادل نظر داشته و از آرا و نظرات یکدیگر استفاده کنند.
۲) تمرکز بر بلندمدت: شرکت کنندگان و مخاطبان برنامه افق دید خود را از کوتاه مدت به بلند مدت تغییر دهند.
۳) هماهنگی : انتظار می رود در پایان برنامه هماهنگی بیشتری بین شرکت کنندگان رخ داده باشد.
۴) همرایی: ایجاد بینش مشترک نسبت به آینده، دارای اهمیت بسیار است و در صورت عدم تحقق آن، نمی توان نتایج مطلوبی از آینده نگاری گرفت.     
۵) تعهد در اجرا: انتظار می رود افراد دخیل در آینده نگاری آمادگی لازم را برای به اجرا در آوردن تغییراتی که آینده‌نگاری پیشنهاد می کند، پیداکنند (ناظمی و قدیری، ۱۳۸۵).        
هدفهای خاص آینده نگاری :

 ناظمی (ناظمی، ۱۳۸۵) برای یک مطالعه در سطح ملی ، به طبقه بندی هدفهای آینده نگاریهای ملی در کشورهای مختلف پرداخته است، که عبارتند از : تشخیص فناوریهای کلیدی، تشخیص فناوریهای عام در حال پیدایش، پیش بینی ظهور و وقوع فناوریها، تعیین جایگاه ملی، شناسایی ضعفها و قوتها، شناسایی پتانسیل ها، شناسایی نیازهای اقتصادی و اجتماعی، شناسایی تهدیدها و فرصتها، اولویت گذاری، اطلاع رسانی به بنگاههای اقتصادی، اطلاع رسانی به تصمیم گیران و سیاستگذاران، ایجاد همکاری میان بخش پژوهشی و بخش صنعت، ساخت چشم انداز.            
از آنجا که آینده نگاری حاصل تلاقی (تعامل) سه دسته از مفاهیم در حوزه‌های آینده پژوهی، یعنی برنامه‌ریزی یا برنامه‌ریزی راهبردی و سیاست‌گذاری یا توسعة سیاست وشبکه سازی می‌باشد، خروجی آینده نگاری تنها از جنس آینده نیست؛ بلکه خروجیهای آن پیشنهادهایی هستند که بار مفاهیمی از نوع سیاست‌گذاری و برنامه ریزی را با خود دارند. از آنجا که این رویکرد در تنظیم سیاستهای بلندمدت تحقیقات بخش کشاورزی کشورهای متعددی مورد استفاده قرارگرفته و نتایج حاصله نیز مورد رضایت و تأکید عموم کشورهای مطالعه کننده بوده است؛ می توان و شایسته است با مرور تجربه‌های موجود در سطح دنیا زمینة لازم برای انجام آینده نگاری علم و فناوری کشاورزی ایران را متناسب با زیست بوم ایران اسلامی، فراهم آورد (عظیمی، ۱۳۸۷).

عمده ترین روش های آینده پژوهی عبارتند از  :
1.    روش دلفی
2.    روش دیده بانی
3.    روش پیمایش محیطی
4.    روش ذهن انگیزی ( توفان فکری)
5.    روش درخت وابستگی
6.    روش تحلیل ریخت شناسی
7.    روش تحلیل ریخت شناسی
8.    روش تأثیرات متقابل
9.    روش چرخه ی آینده
10.    روش سناریو سازی
11.    روش تحلیل روند
12.    روش نظر خواهی و مشاوره
13.    روش چشم انداز پردازی

 




 

بررسي برنامه هاي آينده نگاري انگلستان

انگلستان درسهاي زيادي از ساير كشورها به ويژه ژاپن و آلمان فرا گرفته است. تلاشهاي زيادي براي بررسي نتايج حاصل از آينده نگاري اين كشور وجود دارد. موفقيت برنامه ها بستگي به اين دارد كه سلامت اقتصاد انگلستان و كيفيت زندگي در ده سال آينده با وضع فعلي امروز مقايسه شود.

از نظر آقاي كينان اولین آینده‌نگاری انگلستان سه هدف واضح و اصلی داشته است: « اولویت‌گذاری، شبكه‌سازی و ایجاد فرهنگ آینده‌نگاری. كه البته تاکید بیشتر دولت بر اولویت‌گذاری بوده است. آنها به این مساله آگاهی داشتند كه اولویت‌گذاری‌ها بدون شبكه‌سازی مناسب محقق نمی‌شوند و در نتيجه با استفاده از ‌یك سرمایه‌ی اجتماعی، ارتباطات مستحكمی ‌بین دانشگاه و صنعت از‌ یك سو و دولت از سوی دیگر برقرار كرده تا بتوانند اولویت‌گذاری‌ها را به خوبی دنبال كرده و محقق نمایند.

دستيابي به هدف اصلی، یعنی ایجاد فرهنگ آینده‌نگاری 10 سال طول كشيده است. در مورد دو هدف اصلی دیگر، یعنی اولویت‌گذاری و شبكه‌سازي، اندازه‌گیری پیش‌رفت در شبكه‌سازی سخت است. شكی نیست كه شبكه‌سازی‌های زیادی صورت گرفت و بسیاری از آنها بسیار سود‌آور و پربار بود. برخی هم كم‌كم محو گشت ولی هیچ‌گاه کسی درستی و طول عمر این شبكه‌ها را ارزیابی نکرد.

در مورد اولویت‌گذاری، كه اولین هدف آینده‌نگاری بود، دولتی‌ها امیدوار بودند كه آینده‌نگاری، تمامی ‌حوزه‌ها را بررسی كرده و مهم‌ترین آنها را نمایان سازد. در عوض وقتی شما به گزارش پانل‌ها نگاه می‌كنید می‌بینید كه طبق نظر آنها، حوزه‌هایی كه تاكنون حمایت می‌شدند پس از این نیز می‌بایست حمایت می‌شدند ولی حوزه‌های جدیدی هم وجود داشتند كه باید مورد حمایت قرار می‌گرفتند.»

اما آينده نگاري انگلستان در حال حاضر با سال 1994 كه تازه شروع شده بود بسيار متفاوت است. در دوردوم علاوه بر اينكه سازمانهاي متعددي مشمول انجام آينده نگاري هستند، افراد بيشتري از جامعه نيز در اين فعاليت ها مشاركت نموده و مسئول فعاليت هاي آينده نگاري خود مي باشند. امروزه مراكز آينده نگاري جوانان، برنامه هاي مدارس، تحقيقات بنيادي دانشگاهها و ساير موسسات اين فعاليت ها را آغاز نموده اند و اين امر نشانگر اشاعه اين طرز تفكر مي باشد. به عنوان مثال موسسه تحقيقاتي علوم فيزيكي و مهندسي ادعا مي كند %85 از پروژه هاي فعلي آنها در مسير فعاليت هاي آينده نگاري است. امروزه آينده نگاري موسسات تحقيقاتي را به ارائه نوآوريها و پشگيري از خطرات آينده ترغيب مي نمايد.

یافته های حاصل ازبرنامه های آینده نگاری تکنولوژی انگلستان برای این کشور بسیار با ارزش بودند. این برنامه ها به پیشرفت  دانشگاهیان، تجارو سیاستگذاران از طریق مشارکت و همکاری کمک خواهند کرد. مشارکت و همکاری بخشهای مختلف نظیر علوم و بازرگانی بر امنیت اقتصادی و رقابت پذیری آن تاثیر بیشتری خواهد داشت. پانلهای آینده نگاری تصویری از آینده ارائه نمودند که هر دو بخش خصوصی و دولتی بتوانند با آگاهی بیشتری در خصوص آینده تصمیم گیری نمایند. برنامه های آینده نگاری سبب اتحاد و همکاری همه بخشها شده و رو به سوی پیشرفت دارد. 

 


 

دلفــی در یک نگاه

معنی لغت : تکنیک‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌های کیفی

شاخه : علم و آموزش

واژه فارسی : تکنیک دلفی

واژه انگلیسی : Delphi technique

توضیحات : از تکنیک‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌های کیفی آینده‌نگری است. با تکنیک دلفی نظریات کارشناسان و متخصصان با سؤالات مکرر دربارهٔ‌ یک موضوع علمی خاص جمع‌آوری می‌شود و سعی می‌گردد که روند احتمال رویدادهای مرتبط با موضوع ، آینده‌نگری شود. وجه تسمیه روش از نام معبد شهر دلفی است که یونانیان پاسخ‌های غیبی از کاهنان آنجا می‌گرفتند.           
از تکنیک دلفی برای دستیابی به توافق جمعی هنگامی استفاده می‌شود که حضور جمع در جلسات میسر نباشد. در این‌ صورت از افراد ذی‌‌ربط و ذی‌صلاح خواسته می‌شود تا فهرستی از باورهای خود را تهیه کنند. از مجموعه فهرست‌های گردآوری ‌شده فهرست مقدماتی جامع-توسط فردی که از میان گروه برنامه‌ریز برگزیده شده است- تهیه می‌شود. سپس فهرست مقدماتی برای جمع ارسال می‌شود تا هر یک از باورهائی را که ازنظر آنان مورد تردید است و یا می‌پذیرند ، مشخص می‌کنند و همچنین اصلاحاتی را که لازم می‌دانند منعکس کنند ، فرد مسؤول فهرست جدیدی برمبنای نظرهای ابرازشده و اصلاحات وارده تهیه کرده و مجدداً به نظرخواهی می‌گذارد. این فرایند به دفعات تکرار می‌شود تا توافق جمعی دربارهٔ باورها حاصل شود.

 

 

 

روش اجرایی تکنیک دلفی به طور خلاصه

مرحله اول: طرح مهمترین و اساسی ترین آسیبها ی راههای مقابله با آن

تقسیم گروه دعوت شده اصلی به گروهای فرعی ،تعیین منشی و معاون،اولویت بندی ،اصلاح یا افزایش نیازهای مطرح نشده، تنظیم موارد و رتبه بندی

چنانچه همکاران در مورد رتبه ای اختلاف نظر داشتند همکاران رتبه ای بین 1-5 می دهند و ومنشی نمرات را جمع تقسیم برتعداد میکند.

چنانچه نمره رتبه بندی مساوی شد رای گیری می شود و اکثریت رای داده به یک نمره رتبه آن اولویت می شود.

مرحله دوم : تجزیه تحلیل آسیبها یا راههای مقابله با آن و گنجاندن آنها در یکدیگر

نتایج را از هرگروه تحویل و بعداد نفرات گروه بعدی در اختیار قرار داده می شود.

مجددا رتبه بندی می شود و اولویتها تغییر می یابد.

مثلا فرم یک اولویتی را دوم قرار داده و فرم دوم همان اولویت را دهم قرار داده  دراین صورت  رتبه آنها را جمع و تقسیم بر دو می شود.

مرحله سوم : معدل گیری روی فرمی که بیشتر اولویت دارد انجام می شود . در این بخش منشی های گروهها جمع می شوندو معدل گیری نهایی می شود.

مرحله چهارم : توافق کامل به طور منظم فهرست می شود.

 

  

  

نمونه یک کار تحقیقی با استفاده از روش دلفی

1- موضوع و ايده مورد نظر را مشخص کنيد.

مثال: چه کاري براي پاسخ سريع تر به بيماران بايد انجام شود؟

 اين پرسش را قبل از ارسال آماده سازی کنيد به اين شکل که تا آنجا که ممکن منظور خود را از بيان اين پرسش مشخص نماييد و متغيير های سوال را کم کرده و تنها يک متغيي را برای مخاطب باقی بگذاريد تا فرد تا انجا که امکان دارد برای پاسخ به ان متغيي راهکار توليد کند . مثلا جمله بالا به شکل زير آماده سازی شده است :

چه کاری در اين بيمارستان انجام شود تا زمان پاسخ گويي به بيماران به کمتر از نيم ساعت برسد؟

2- جواب به پرسشنامه اوليه

هر نفربه صورت ناشناس ايده خود را مختصر در پرسشنامه اوليه ليست ميکند.اين ايده ها ترجيحا بايد تنها به صورت يک جمله اي بيان شوند.توضيح و توجيه در مورد آنها نياز نيست. سپس اين پرسشنامه به نزد هماهنگ کننده برگشت داده می شود و او به مرحله بعد می رود

3-پرسشنامه شماره 2 را آماده و ارسال کنيد.

هماهنگ کننده پرسشنامه دوم را که حاوي همه ايده هاي جمع آوري شده در مرحله اول است را براي اعضا ارسال ميکند.در حالي که در زير هر ايده جاي خالي در نظر گرفته ميشود تا شخص در آنجا به تجزيه و تحليل آن بپردازد. 

4- جواب به پرسشنامه دوم.

هر نفر بدون ذکر نام پرسشنامه دوم را پرکرده و به هماهنگ کننده تحويل ميدهد.در اين مرحله افراد از نظرات سايرين در مرحله اول نيز آگاهند و احتمالا اين روی جواب اوليه آنها تاثير خواهد گذاشت.

 

5- آماده کردن و ارسال پرسشنامه سوم.

هماهنگ کننده در اين مرحله پرسشنامه سوم را آماده کرده و به اعضا ارسال خواهد کرد.در اين پرسشنامه چکيده مطالب قبلي نوشته شده و از اعضا خواسته شده تا آن را کامل کنند.و موارد مذکور را بپرورانند.و ايده جديد ارائه نمايند.

6- ادامه فرآيند.

در ادامه در صورت تمايل ميتوانيد عمل قبلي را آنقدر تکرار کنيد تا مطمئن شويد که ديگر چيز جديدي براي افزودن به مطالب قبلي نمي يابيد.

7- تجزيه تحليل:

تجزيه تحليل اين اطلاعات از يکي از طرق زير صورت ميگيرد.

 الف:اگر به طور مشخص نظر اکثريت دلايل خاصي را مسبب ميدانست اعلام ميداريم که کار به پايان رسيده.در آخر ليست عواملي که جمع به آنها رسيده را به همراه نقاط ضعف و قوت ذکر ميکنيم.

ب: اگر هماهنگ کننده تشخيص داد که در اطلاعات جمع آوري شده يک برآورد يک سويه وجود ندارد و عوامل مختلفي شناسايي شده اند.در اين حالت راه هاي گوناگوني وجود دارد،مي توان از اعضا خواست که عوامل پيدا شده توسط جمع را از 0 تا 7 رتبه بندي کنند.که در آن 0 نشان دهنده تاثير نداشتن و 7 نشان دهنده تاثير حداکثر است.در نهايت هماهنگ کننده بايد اين رتبه بندي را از همه اعضا جمع آوري کرده و نتيجه نهايی را اعلام کند.

يک راه ديگر در اين حالت استفاده از تکنيک ساده راي گيري ميباشد.در اين حالت هماهنگ کننده از اعضا ميخواهد که 5 عامل مهمتر را به ترتيب ليست کنند.در نهايت هماهنگ کننده آرا را جمع آوري کرده و در قالب گزارش ارائه ميدهد.در اين گزارش جمع امتيازات هر عامل و تعداد افرادي که به آن راي        داده اند ذکر مي شود.

پرسشنامه اول:

هدف از اين پرسشنامه دانستن نظر شما در مورد سوال زير است.

 چه کاری در اين بيمارستان انجام شود تا زمان پاسخ گويي به بيماران به کمتر از نيم ساعت برسد؟

لطفا مانند يک طوفان فکري تک نفره ذهن خود را به اين موضوع متمرکز کنيد و تا آنجا که ميتوانيد راه کار هاي گوناگون ارائه دهيد.لطفا به صورت موجز ايده هاي خود را بنويسيد.فرم را پر کرده و نتيجه را به من ايميل بزنيد.

نيازي نيست ايده هاي شما به طور کامل پرورانده و کامل باشد.در حقيقت بهتر است تنها در يک جمله منظور خود را بيان کنيد.راجع به آنها خيلي توضيح ندهيد. چيزهايي که شما ذکر ميکنيد در پرسشنامه دوم بدون ذکر نام در اختيار سايرين هم قرار خواهد گرفت.

 

1-

 

2-

 

3-

پرسشنامه دوم:

هدف اين فرم آگاه کردن شما از نظرات ديگران راجع به موضوع مطرح شده در پرسشنامه اول ميباشد.

لطفا به موارد ذکر شده دقت کنيد و نقاط ضعف و قوت هر يک را نوشته و ايده هاي جديدي که به تازگي به فکرتان ميرسد را در آخر پرسشنامه اضافه کنيد.نظرات شما در پرسشنامه بعدي بدون ذکر نام در اختيار سايرين قرار خواهد گرفت.

1-.............................

توضيح:

قوت:

ضعف: 

2-.............................

توضيح:

قوت:

ضعف: 

3-.............................

توضيح:

قوت:

ضعف:

پرسشنامه سوم:

حاوي کليه عوامل ذکر شد توسط اعضا و توضيحات و نقاط ضعف و قوت آنها در رابطه با مشکل زير می باشند:

چه کاری در اين بيمارستان انجام شود تا زمان پاسخ گويي به بيماران به کمتر از نيم ساعت برسد؟

 

لطفا اگر در مورد آنها نظر خاصي يا توضيح ديگري داريد مطرح نماييد.و در انتهاي فرم نظراتي که به تازگي به ذهنتان رسيده اضافه کنيد.

توجه داشته باشيد که اين آخرين پرسشنامه است . بعد از اينکه من نتايج اين فرم را از همه دريافت کردم از شما خواهم خواست تا به 5 پيشنهاد برتر ذکر شده راي دهيد.نتايج براي همه اعضا ارسال خواهد شد. 

1-.............................................

توضيح: 

قوت: 

ضعف:

2-.............................................

توضيح:

قوت:

ضعف:

3-.............................................

توضيح:

قوت:

 ضعف:

ورقه راي:

 

هدف از ارسال اين برگ اين است که شما به 5 عامل مهمتر از ديدگاه خود راي دهيد.عامل اول 5 امتياز دوم 4 امتياز سوم 3 امتياز چهارم 2 امتياز و پنجم 1 امتياز از شما خواهد گرفت.

1-.............................................

توضيح: 

قوت:

ضعف: 

2-.............................................

توضيح:

قوت:

ضعف:

3-.............................................

توضيح:

قوت:

ضعف:

1- من به اين عامل 5 امتياز ميدهم :..............................................

2- من به اين عامل 4 امتياز ميدهم :..............................................

3- من به اين عامل 3 امتياز ميدهم :..............................................

4- من به اين عامل 2 امتياز ميدهم :..............................................

5- من به اين عامل 1 امتياز ميدهم :..............................................


 

نتيجه راي گيري:

در زير شما گزارش راي گيري در مورد مهمترين 5 عامل کارساز در مورد سوال مطرح شده تا کنون را ملاحظه ميکنيد.

 چه کاری در اين بيمارستان انجام شود تا زمان پاسخ گويي به بيماران به کمتر از نيم ساعت برسد؟

1-عامل............ امتياز ........ کسب کرد و ............ نفر به آن راي دادند.

2- عامل............ امتياز ........ کسب کرد و ............ نفر به آن راي دادند.

3- عامل............ امتياز ........ کسب کرد و ............ نفر به آن راي دادند.

4- عامل............ امتياز ........ کسب کرد و ............ نفر به آن راي دادند.

5- عامل............ امتياز ........ کسب کرد و ............ نفر به آن راي دادند.


 

داستان تاریخی :

پیشگویی

کروسوس پادشاه لودیه تصمیم گرفت به ایرانیان حمله کند. با این حال خواست که با پیشگویان معبد دلفی یونان مشورت کند...

 پیشگو گفت : "مقدر شده است که امپراتوری بزرگی به دست تو ویران شود."

کروسوس با شادمانی اعلان جنگ کرد.

پس از دو روز نبرد،لودیه مغلوب ایرانیان شد ، پایتختش قلع و قمع شد و کروسوس نیز به اسارت درآمد.

او خشمگین از سفیرش خواست تا به یونان برود و به کاهنان معبد دلفی بگوید که در پیشگوییش چقدر به خطا رفته است.

کاهن به سفیر گفت : " نه،آن که اشتباه می کرد تو بودی. تو امپراتوری بزرگی را نابود کردی : لودیه ! "


 

  منابع:

1.  بهرامي، محسن. آينده انديشي، فرصت ها و چالشها، دانشگاه صنعتي اميركبير

2. تبرايي، حميد رضا. مظفري پور، احسان. عطايي، پدرام. آينده نگری فناوری در کشور ژاپن  گروه مطالعات فناوري رصد وابسته به گروه پژوهشي باشگاه دانش پژوهان جوان.

3. محمد حسینی، سیامک. منوری،مهدی. نوروززاده، پیام. ادبیات و روش شناسی آینده اندیشی، مجموعه مقالات و سخنرانیهای نخستین کارگاه آینده اندیشی، چاپ اول، 1383.

4. ناظمي،امير. اهداف در آينده نگاري،گروه مديريت تكنولوژي، مركز صنايع نوين.

5.حاتمی حمیدرضا.نیازسنجی آسیبهای روانی خانوادگی اجتماعی امنیتی اخلاقی و راههای مقابله با تاکید بر تکنیک دلفی

6.تبرايي، حميد رضا. مظفري پور، احسان. عطايي، پدرام. آينده نگری فناوری در کشور ژاپن  گروه مطالعات فناوري رصد وابسته به گروه پژوهشي باشگاه دانش پژوهان جوان.

7.محمد حسینی، سیامک. منوری،مهدی. نوروززاده، پیام. ادبیات و روش شناسی آینده اندیشی، مجموعه مقالات و سخنرانیهای نخستین کارگاه آینده اندیشی، چاپ اول، 1383.

 8 . ناظمی، امیر: اهداف در آینده نگاری، مجموعه مقالات همایش آینده پژوهی،فناوری و چشم اندازتوسعه،تهران،دانشگاه امیرکبیر،خرداد۱۳۸۵.    
9. ویکی پدیا

10. سایت کشف آینده - www.futuresdiscovery.com

11. مجله الکترونیکی فریا

12-روش های تحقیق در علوم رفتاری-دکتر زهره سرمد،دکتر عباس بازرگان،دکتر الهه حجازی-انتشارات آگاه-۱۳۸۳          
13-روش های تحقیق در مدیریت-اوما سکاران-مترجم:دکتر محمد صائبی ،دکتر محمود شیرازی-ناشر:مرکز آموزش مدیریت دولتی-۱۳۸۰               
14-روش تحقیق در مدیریت-دکتر غلامرضا خاکی-ناشر: مرکز انتشارات علمی دانشگاه آزاد اسلامی-۱۳۸۲

 

رمضان حبیبی بردبری

 
  لینک مطلب
 

آرشیو موضوعی
سیاسی

علمی

آرشیو وبلاگ
هفته سوم اسفند 1391
هفته اوّل خرداد 1391
هفته سوم اردیبهشت 1390
هفته اوّل اردیبهشت 1390
هفته چهارم فروردین 1390

پیوندها
اخبار وبلاگ ها
ليست وبلاگ ها
قالب هاي وبلاگ
:: طراح قالب ::


  RSS  
پرشین وبلاگ

تا هست بايد زندگي كرد